-         Aleje,

-         Činovničke zgrade i zgradu pored pošte, za bana Milosavljevića,

-         Tehnologija piva za Trapiste ( “Nektar” ),

-         Nadzor nad izgradnjom banskih dvora zgrade gradske uprave i hipotekarne banke, ( druga nagrada Čehu za projekat, povjeren mu je nadzor nad izgradnjom tih objekata ) tržnice,  ”Jelšingrada”,

-         Modernizacija hotela “Bosna” ( srušena u zemljotresu ),

-         Prva kino predstava, nakon izuma, u šatri ,1905. godine

-         Spasili termocentralu Lauš, jedini izvor električne energije, koju su ustaše planirale potpuno uništiti 1945. godine.

-         Donijeli muziku u Banjaluku i drugo što se istražuje.

Sadašnji članovi “Česke besede”potomci čeških doseljenika su

-  po 6. put obnovili rad “Češke besede”

-         organizovali 22 razne izložbe, 15 koncerata klasične muzike, informisali javnost o radu preko 34 broja biltena “Banjalučki krajani”, održali 129 druženja, 8 kurseva češkog jezika, pomogli osnivanje 6 udruženja nacionalnih manjina, Saveza nacionalnih manjina, dvije posjete matičnoj zemlji gdje su uspostavili saradnju sa Domom nacionalni manjina Praga, organizovali pet susreta prijateljstva Banjaluke, Beograda, Sarajeva i Zagreba, pokrenuli organizaciju smotri nacionalnih manjina, uvođenjem češkog jezika, kao drugog stranog jezika na Filozofskom fakultetu,omogućili za skoro stotinu mladih studij u Češkoj Republici, rad biblioteke,video i audio teke i niz drugih aktivnosti što je uslovilo dobijanje brojnih priznanja i olakšice za vize čla­novima.

Rafting klub «Kanjon» iz Banjaluke dobio je od Čeha – svjetskih prvaka u raftingu Češke na poklon profesionalni čamac za takmičenje, koji ni jedan klub ovakve vrste u Banjaluci nema. Česi koji su svjetski prvaci u ženskoj i muškoj konkurenciji, održali su zajednički trening sa članovimaa Rafting kluba «Kanjon».

Klubovi iz Češke i Hrvatske su obećali pružiti stručnu pomoć u pripremama banjalučkim takmičarima za Evropski kup u slalomu koji će se održati slijedeće godine u Češkoj.

Česi su se pozitivno izrazili o potencijalima Vrbasa te se rodila ideja da se «Kanjon» kandiduje za Evropsko prvenstvo što bi Česi podržali.

Pripadnika Čeh u BiH ima, prema nezvaničnim podacima, oko dvije hiljade. U BiH su došli prije 131 godinu za vrijeme Austro-Ugarske. Najveći broj je došao raditi u lokalnoj upravi u svojstvu obrazovanih službenika.

Djed Vladimira Blahe iz Banjaluke došao je u tom periodu i kupio čak 17 dunuma zemlje u Banjaluci a iza njega je ostalo čak 73 potomka, priča Vladimir:„ Za svo vrijeme od 130 godina samo jedan Čeh je bio u vlasti. To je bio Anton Mercl. On je došao iz Češke, otvorio u Trapistima veliki mlin a onda je kupio hotel `Bosnu`. Kada je Austro-Ugarska zauzela BiH i rapustili gradsko vijeće tada je u njega ušao taj Mercl.“

Svaki peti stanovnik bio Čeh prije 100 godina

Udruženje Čeha „Češka beseda“, kaže njen predsjednik Vladimir Blaha, ponovo je osnovano 1997. godine i to je šesto obnavljanje rada ovog Udruženja u posljednih 130 godina: „Po popisu iz 1895. godine Banjaluka je imala 13.500 stanovnika. Utvrđeno je da je od toga 2 920 bilo Čeha. To je 17 posto, odnosno svaki peti bio je Čeh ovdje u Banjaluci.“

Česi su u Banjaluci ostavili duboke tragove posebno u muzici. Udruženje „Češka beseda“ ima 305 članova u okviru kojeg djeluje i kvartet pod nazivom „Banjalučke krajanke“. Član tog Udruženja je i Lepa Jurić: „Kvartet smo osnovali prije četiri godine i pjevamo na festivalima i gdje god se nešto održava. Uglavnom pjevamo češke pjesme.“

Beneš, Koleška, Beran, …

Ono što je specifično za udruženje Čeha je da članovi mogu biti i ljudi koji su pripadnici druge nacionalnosti ili nekih od konstitutivnih naroda. „Od aktivnosti koje Udruženje Čeha ima najposjećenije su večeri poezije na kojima učestvuju pjesnici iz Banjaluke ali i drugih gradova“, kaže pjesnik i član Udruženja Slobodan Bajić: “Trudimo se da svako naše druženje ima tu jednu kulturnu dimenziju da bi naši članovi u tome stvarno uživali.“

Iako je postojalo Udruženje Čeha na nivou RS sa sekcijama u Banjaluci, Prnjavoru i Srpcu danas „Češka beseda“ djeluje samostalno. Osim večeri poezije organizuju se izložbe i ostale kulturne aktivnosti koje doprinose jačanju identiteta češkog naroda. Među istaknutim Česima koji su živjeli i stvarali u Banjaluci najpoznatiji su pjesnici Jaroslav Koleška i Jaroslav Placity, književnik i reditelj Jan Beran i svima dobro poznat bokser Marijan Beneš koji je nakon sjajne amterske karijere 1973. godine osvojio titutlu evropskog šampiona.

Autor: Dragan Maksimović

Objavljeno na sajtu Detsche Welle